جمال الدين محمد الخوانساري
452
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
وفرض كرده نهى از منكر را از براي باز داشتن سفها ، يعنى باز داشتن ايشان از حرامها ، و « سفهاء » جمع « سفيه » است بمعنى جاهل أحمق يا كم عقل ، وبنا بر معنى دويم ظاهر مىشود كه ارتكاب حرام بىحماقت وكم عقلي نباشد . وصلة الارحام منماة للعدد . وفرض كرده صلهء خويشان را از براي زياد شدن عدد . مراد به « صلهء خويشان » پيوستن بايشانست باحسان كردن بايشان ونبريدن خود از ايشان ، ومراد به « زياد شدن عدد » زياد شدن أولاد وقوم وقبيله وأعوان وأنصارست ، ومراد اينست كه صلهء خويشان سبب آن مىگردد وبسبب اين حق تعالى آنرا فرض كرده . والقصاص حقنا للدّماء . وفرض كرده قصاص را از براي حفظ كردن خونها ، مراد به « قصاص » بكسر - قاف جزا دادن قتل وقطع وجرح است بمثل آن ، وظاهرست كه فرض كردن آن باعث حفظ خونها مىشود واين كه مردم پر جرأت بر خون ناحق نكنند واگر آن نمىبود خون بسيار بناحق ريخته مىشد ، ومراد به « فرض كردن آن » قرار دادن آنست ، يا فرض كردن آن نزد مطالبهء ولىّ خون . وإقامة الحدود اعظاما للمحارم . وفرض كرده بر پاى داشتن حدّها را از براي بزرگ گردانيدن حرامها يعنى حدّها كه فرض شده از براي بعضي حرامها مثل زنا ولواطه « 1 » ومانند آنها از براي اينست كه مردم بدانند كه آنها گناهان بزرگ است وسبب زيادتى اجتناب از آنها گردد . وترك شرب الخمر تحصينا للعقل .
--> ( 1 ) در منتهى الإرب گفته : « لاط ( كنصر ) لوطا بالفتح ولواطة بالكسر كار قوم لوط كرد » ونيز گفته : « ملاوطه عمل قوم لوط كردن » و « لواط » نيز مصدر قياسي همين باب است .